گفت و گو

گفتگوی مفصل بنده با روزنامه ی قدس در روز اول تیرماه 1395:

****************************************************************

س.باسلام و عرض ادب و احترام
باتوجه به وضعیت کنونی شعر طنز برآن شدیم که سلسله مصاحبه هایی را در این خصوص تهیه شود . از شما بابت مساعدت تان و شرکت در این گفتگو سپاسگزارم . قبل از شروع پرسش ها، لطفا کمی از خودتان – نام و نام خانوادگی – متولد چه شهری – و چه سالی و فارغ التحصیل چه رشته ای هستیدد واز شغل تان نیز کمی برایمان بگوید .همچنین درباره وردتان به این عرصه (شعر طنز) نیزو آثارتان نیز توضیح دهید.

ج.بنده هم عرض سلام و ادب و احترام دارم خدمت شما و تمام مخاطبان عزیز و فهیم روزنامه فخیم قدس! ناگفته پیداست که بنده ی حقیر اسماً علی اصغر دلیلی صالح هستم که طبق مستندات کتبی و شفاهی در سنه ی ۱۳۵۷ خورشیدی در روستای با صفا و عالم خیز و ادیب پرور یوسف آباد از توابع شهرستان جوین، دست و پای زنان پای در عالم خاکی گذاشته ام و بالطبع باید آدمی خاکی باشم که هستم!
بنده تا اتمام دوره ی راهنمایی در ولایت خودمان بودم و پس از اتمام دوره ی راهنمایی ترک ولایت گفته و برای ادامه تحصیل به مشهد مقدس آمدم و در سایه ی الطاف حضرت علی بن موسی الرضا- که درود خداوند بر او باد- مشغول تحصیل شدم وبه برکت این امام همام علوم دینی را تا اتمام سطح چهار و دروس دانشگاهی را تا مقطع کارشناسی ارشد در رشته ی زبان و ادبیات فارسی به پایان رساندم و اکنون نیز در سرای آسمانی حضرت علی بن موسی الرضا- علیه آلاف التحیه و الثناء- مشغول فعالیت های فرهنگی، علمی و پژوهشی و البتّه هنری، آنهم از نوع طنزش! به شکل جدّی هستم. بنده از سال 1377 رسما وارد فضای شعر طنز در مطبوعات کشور شدم که با مجلات جوانان امروز و اطلاعات هفتگی آغاز شد و همکاری ما با مجلات طنز پارسی و دنیای طنز و همچنین همین روزنامه ی قدس شدّت گرفت و در نهایت به گل آقا ختم شد. «مجموعه شعرهای ممنوعه» اولین دفتر شعر طنز بنده بود که در سال 1384 منتشر شد و «دوبیتی های بابا صالح بریان» مجموعه دوبیتی های طنز است که در دست چاپ است. کتاب «پیمانه»، «آشیانه»،«کوچه های خراسان»، «زینت عارفان»، «تمامت راستی»، «کریم اهل بیت»، «رضای آل محمد» و «مادر خلقت» نیز از کارهای جدّی ماست.


س: وضعیت کنونی شعر طنز را در شهرمان چگونه ارزیابی می کنید؟
ج: شعر طنز را در شهر مقدس مشهد اگر بالقوه بخواهیم محاسبه کنیم باید بگوییم بسیار عالی، خوب و قوی است. شاعران طنز پرداز جوان و پیشکسوت زیادی در مشهد هستند و اکثراً هم طنزپردازانی قوی و شناخته شده هستند. کارهای ارزشمندی از آنها شاهد بودیم و هستیم. ولی به لحاظ بالفعل بودن قضیه کُندی شکننده ای در این بستر رخ داده است و می دهد. منظورم از کُندی شکننده، کندی ای ست که منجر به عدم خلاقیت و دور شدن طنزپرداز از حال و هوای نگارش کارهای قدرتمند و در نهایت تهی شدن حوزه ی طنز از طنز پردازان قوی و خوش قلم است که عوامل متعددی می توان برای این کُندی شمرد که عمده ترین عاملش را عدم بستری مناسب برای ارایه ی آثار طنز-بویژه طنز منظوم- می توان دانست.

  س. برخی معتقدند در مشهد، طنز دارای افت و خیز است . شما هم به این موضوع معتقدهستید ؟ علت آن را چه می دانید ؟
 ج. بله. هرچیزی افت و خیز خود را دارد و این امری بسیار طبیعی است. نسل ها عوض می شوند و هر نسلی ویژگی یِ خاص خود را دارد . مدیران شهری عوض می شوند از مدیران فرهنگی گرفته تا غیر فرهنگی همه در این افت و خیز سهیمند. این امر در بازه ی زمانی معتنابه، طبیعی است ولی اگر منظورتان افت و خیزها در کوتاه مدت است عاملش مستقیم به تصمیم گیرنده های فرهنگی و هنری و طنزپردازان برمی گردد. چرا که بنده بر این باورم که همکاری باید طرفینی باشد وقتی یک طرف خود را محق تر بداند، کار گیر پیدا می کند و پیش نمی رود.

 

 س. در طنز چه خط قرمز هایی وجود دارد که شاعران با آن مواجه اند ؟ آیا جغرافیا در خطوط قرمز تاثیر گذاراست؟
ج. با توجه به سرزمینی که زندگی می کنیم و با توجه به کیش و آیین و حکومتی که داریم و با عمیق شدن به فرهنگ مرز و بوممان، خط قرمزهای مسلّمی وجود دارد که نیاز به بیان نیست که با این خط قرمزها نه تنها نویسندگان طنز، بلکه تمام کسانی که در این آب و خاک نفس می کشند با آن مواجهند و مراعات می کنند؛ به تعبیری یک نوع اصل شده است. با این تفاصیل، بدیهی است که نه تنها جغرافیا بلکه دین و آیین و حکومت هم در خطوط قرمز موثرند. حال نکته اینجاست که آیا برای شاعر طنزپرداز، خطوط قرمز مانند سدّی هستند و مانع شکوفایی هنر او می شوند یا خیر؟ بنده بر این باورم و به ضرص قاطع عرض می کنم که هرگز اینگونه نیست چراکه وجود خطوط قرمز یک امر طبیعی است و همه جا هم هست و مختص سرزمین ما هم نیست و چه بسا همین خطوط قرمز هستند که طنز را خلق می کنند و بی تردید اگر خطوط قرمزی وجود نداشت طنزی قوی هم خلق نمی شد! هنر طنزپرداز آنجا آشکار می شود که با رعایت تمام موازین -از خطوط قرمز گرفته تا دیگر خطوط - حرف خود را بزند و اصلاً کار هنر و وظیفه ی هنرمند این است. دریده سخن گفتن که هنر نیست این کار از هر بنی بشری برمی آید!

س. چرا تعداد شاعران در عرصه شعر طنز چشمگیر نیست ؟
 ج. منحصر به فرد بودن این هنر باعث شده است تا انسان هایی را به سمت خود بکشاند که آنها هم منحصر به فرد باشند و ما آدم منحصر به فرد در جامعه ی هنری کم داریم. هنر طنز، مزید بر اینکه هنری پیچیده تر و سخت تر از هنرهای جدّی است- علی رغم سهل پذیری اش در جامعه!- باید کسی که وارد این حوزه می شود روحیه ی شوخ طبعی و ظرفیت بالا و ظرافت های ذاتی خاص این رشته ی هنری را در خود داشته باشد و الا در این حوزه موفق نخواهد بود. طنز هنری است که هنرمند جدای از دانش هنری کافی، حجم عظیمی از استعدادهای ذاتی همسو را هم باید به همراه داشته باشد و اینگونه است که تعداد طنزپردازان چشمگیر نیست و آدم را مساله ی واردات طنزپرداز، قلقلکش می دهد!!

 س. وضعیت جلسات طنز در مشهد در حال حاضر چگونه است و برای تربیت نیروهای جوان در این عرصه چه پیشنهادی دارید ؟
 ج. اصلاً جلسه ی شعر طنزی نیست که بخواهد وضعیت داشته باشد! جلسه ای پیدا کنید تا ما وضعیتش را بررسی کنیم!! سالی یک بار یا دوبار نشست شاعران طنز پرداز آن هم به بهانه هایی مختلف که نمی تواند راهگشا باشد. برای تربیت نیروهای جوان، جلسات فعال و پیوسته و با نشاط لازم است. کارگاه های طنز و طنز نویسی نیاز است تا نیروهای جوان از نزدیک با طنزپردازان کشور آشنا شوند و با قلم و شیوه ی کار آنها و از تجربیات آنها بهره ببرند و با رمز و راز طنزنویسی از نزدیک آشنا شوند و توشه برگیرند؛ و نیاز است تا در استان نیز نشریه های طنز با پشتوانه ای قوی فعال باشند تا لبخند مکتوب را به دل جامعه تزریق کنند! ما متاسفانه از لبخند مکتوب غافل شده ایم!

 س. آیا در مشهد برای برگزاری جلسات شعر طنز محدویت هایی وجود دارد ؟
ج. اگر منظورتان محدودیت حاکمیتی است، باید عرض کنم که چنین محدودیتی نباید باشد و اگر هم احساس می شود چنین محدودیتی هست نمی تواند مبنای درست و درمانی داشته باشد فلذا نباید محدودیت باشد! محدودیت طنزپرداز را هم بحمدالله نداریم! محدودیت مکانی هم که وجود ندارد! می ماند محدودیت هماهنگی!! که این محدودیت متاسفانه به حد کافی موجود است!!

س. گویش مشهدی تا چه حد در شعر طنز شهرمان تاثیر گذار است؟
ج گویش به جذابیت متن کمک شایانی می کند! گویش می تواند یکی از پارامترهای جذابیت یک اثر هنری باشد در صورتی که درست و خوب از آن استفاده شود و اگر قشنگ استفاده نشود، گویش بماهو گویش نمی تواند موثر باشد و از ارزش کار هنری ممکن است بکاهد و قطعا می کاهد!

س. در پایان اگر حرفی باقی ماند، لطفا برایمان بگویید.
ج. نکته ی پایانی اینکه طنزپردازان و نویسندگانی که در حوزه ی طنز قلم و قدم می زنند تلاش کنند تا نگاهی انسان محور و تعالی بخش و اصلاح گر به اتفاقات پیرامون خود داشته باشند و از تلاش های ارزشمند و خستگی ناپذیر برای خلق آثار قلمی قوی دریغ نفرمایند که گفته اند:
دریغ آیدم با چنین مایه ای
که بینم ترا در چنین پایه ای
مسولان عزیز نیز اقدامی و حرکتی و جوششی داشته باشند تا درخت نشاط در شهرمان زرد نشود.
در پناه پروردگار مهربان همیشه خندان و با نشاط و پر انرژی باشید!
والسلام.